Bijna 400 jaar oude molen met kleine huis- en slaapkamer in Warmond: ‘Molenaar van toen had het niet breed’ 

Warmond – Het zijn iconische gebouwen in het landschap, maar molens zijn vaak niet meer dan een monument met historisch waarde. Ze staan meestal stil, zijn niet altijd goed onderhouden en het idee was lang dat ze niet meer nodig waren. Toch lijken oude tijden te herleven voor de molen. Steeds vaker worden ze gebruikt als extra gemaal om polders droog te houden. 

Om te zorgen dat het vee van de boeren op de Zwanburgerpolder, een eiland bij Warmond, droge voeten houdt, maalt de Zwanburgermolen al sinds 1632 het overtollige water weg. De molen pompt het water naar de Warmonder Leede dat 1,30 meter hoger staat. 

In de molen is een klein vertrek gemaakt met een bedstee. De ruimte diende vroeger zowel als huiskamer en slaapkamer. Zo kon de molenaar bij nacht en ontij zijn molen aanslingeren om de polder droog te houden. 

‘De molenaar van toen had het niet breed, hij werkte echt voor de boer’, vertelt Hans de Graaf. Hij is tegenwoordig een van de vrijwillige molenaren van de Zwanburgermolen. 

Inmiddels woont de molenaar niet meer op de molen en ook niet meer in het huis dat er later bij is gebouwd. Sterker nog, de molen is maar een keer per week actief. Het waterpeil in de polder wordt nu in stand gehouden door een klein gemaal naast de molen. 

‘Het idee was dat molens niet meer nodig waren’, zegt Kees Wassenaar. Hij is voorzitter van de Rijnlandse Molenstichting. ‘Daardoor was vooral in de periode na de Tweede Wereldoorlog het onderhoud slecht en zijn sommige molens ook gesloopt.’ 

Die ontwikkeling behoort tot het verleden, zo zeggen veel molenaars in onze regio. Veel molens zijn inmiddels opgeknapt en hebben een beschermde status omdat ze een rijksmonument zijn. 

Daarnaast zijn sommige molens van groot belang geworden als het gaat om de stand van het waterpeil. Molenaar De Graaf vertelt dat hij de waterstand bij het gemaal een aantal maanden geleden wel twintig centimeter te hoog zag staan. ‘Er was zoveel regen gevallen dat het gemaal het niet weg kreeg.’ 

‘Ik heb toen de molen aangezet en ben gaan draaien. Samen met het gemaal kregen we in een dag het water weer weg. Het gemaal zelf had daar drie dagen over gedaan’, vertelt De Graaf. De capaciteit van de molen is volgens hem veel groter. ‘De molen kan zo’n 50.000 liter water per minuut pompen, het gemaal 10.000.’ 

De samenwerking tussen molen en gemaal bevalt goed bij beide partijen. De Molenstichting heeft dan ook afspraken gemaakt met Hoogheemraadschap van Rijnland. ‘Het gebruik van molens kent meerdere voordelen’, bevestigt een woordvoerder van het waterschap. 

‘Het is duurzaam, kost geen energie en is goed voor de molen zelf. Stilstand is achteruitgang. Door de afspraken dragen we gezamenlijk bij aan het in stand houden van een stukje cultuurhistorisch erfgoed.’ 

Er is wel een belangrijke voorwaarde om de oer-Hollandse molen weer te gebruiken. Er moet wind zijn. ‘Dat is er niet altijd en daardoor kan de bemaling niet gegarandeerd worden’, stelt de woordvoerder van het hoogheemraadschap. 

Verder maken elektrische gemalen gebruik van rekenmodellen om het waterpeil op de juiste hoogte te houden. Ze nemen daarbij ook de samenhang in de verschillende polders mee. ‘Een molen kan dat proces verstoren’, aldus het hoogheemraadschap. 

Toch kijkt molenaar De Graaf vooral naar de zonnige kanten van de molen. ‘De molen is nodig bij te veel water en dat gaat vaak gepaard met veel wind. Bovendien kun je als een echte molenaar vooruit malen. Als je aanvoelt dat er veel regen komt, dan zet je hem vast aan. 

De Gaaf ziet het wel zitten. Meer molens als hulpgemaal. ‘Ik hoop het. Je behoudt nationaal erfgoed.’ Al geeft hij uiteindelijk wel toe. ‘Als je geen wind hebt, doe je niks.’