Drie nieuwe werken voor museum Noordwijk

Noordwijk – Het museum Noordwijk aan het Jan Kroonsplein is weer drie bijzondere kunstwerken rijker.

Vrijdag was de officiële ontvangst van een vroeg zelfportret van Oswald Wenckebach, een kunstenaar die lange tijd in Noordwijk woonde en werkte. Ook is men een beeld van Wenckebachs vader rijker, gemaakt door de zoon zelf. En het derde kunstwerk is een portret van Siem van den Hoonaard, ook hij is nauw verbonden met de lokale kunstgeschiedenis, aldus het museum.

Dankzij schenkingen en de steun van de Stichting Vrienden van Museum Noordwijk konden deze stukken worden verworven. De drie stukken vertellen volgens het museum elk een eigen verhaal en dragen bij aan het levendige culturele erfgoed van Noordwijk.

Hieronder de uitgebreide uitleg over de kunstwerken:

• L.O.Wenckebach
• ‘Portret van Prof.dr.K.F.Wenckebach (Karel Frederik)’
• 1926
• 52x18x23cm
• In het najaar van 1926 voltooide Wenckebach dit portret van zijn vader. Wat dit portret in brons zo voortreffelijk maakt, is het tot het uiterste volgehouden naturalisme. Nergens is de beelhouwer te betrappen op een gewilde vorm, alles is daadwerkelijk gezien: van de wat rommelige snorharen tot de licht gezwollen aderen op de slapen. Het beeld heeft als het ware geen stijl, waardoor de persoonlijkheid van de geportretteerde des te sterker naar voren komt. Daarbij is de emotie op het gezicht tot een minimum teruggebracht, wat een haast monumentale verstilling teweegbrengt. De serieuze, introspectieve blik karakteriseert de man van wetenschap.
• ‘Karel Frederik Wenckebach (1864-1940)werd in 1901 hoogleraar in de interne geneeskunde te Groningen en was hij werkzaam in het Universitair Medisch Centrum Groningen. In 1911 ging hij naar Straatsburg en bekleedde aldaar dezelfde functie. Slechts drie jaar later vertrok hij naar Wenen om daar verder te gaan met zijn onderzoek naar hartritmestoornissen. Hij ontdekte min of meer bij toeval, door een tip, de gunstige invloed die kinine soms heeft op de ritmestoornissen van het hart. Een van de hartritmestoornissen, het zogenaamde Wenckebachblok, waarbij de geleidingstijd in de AV-knoop gedurende enkele slagen steeds toeneemt tot er uiteindelijk een slag niet meer doorkomt draagt nog steeds zijn naam’.
• Opvallend bij dit beeld is de ronde afsnijding van de buste en het feit dat deze ongekleed is, waarmee Wenckebach zijn portret stiekem toch in een klassieke traditie plaatste. Het compromisloze naturalisme van de kop was een weloverwogen keuze, die naar Wenckebachs overtuiging inherent was aan de portretkunst. Een portret was in zijn ogen pas geslaagd wanneer dit zo natuurgetrouw mogelijk de zitter representeerde.
• Het maken van portretten lag Wenckebach zo goed dat het genre uitgroeide tot een heus specialisme. In totaal heeft hij minstens zeventig portretten gemaakt. Het portret van K.F.Wenckebach wordt samen met o.a. het portret van Albert Plasschaert als hoogtepunten in de portretkunst van Wenckebach gezien. Leuk feit is dat beide hoogtepunten zich, dankzij de SVMN, nu begeven in de collectie van Museum Noordwijk. Aangevuld met het portret van Cor Plasschaert-Gevers en het portret van Otie Storm van Leeuwen en een beknopt overzicht van de houtsnedes beschikt Museum Noordwijk nu over een mooie collectie Wenckebach.
• Geschilderd zelfportret L.O.Wenckebach
• Hoewel Wenckebach meer bekend staat als een beeldhouwer is hij toch echt begonnen als schilder. Zijn eerste lessen kreeg hij van zijn oom L.W.R. Wenckebach, één van de illustratoren van de populaire Verkade-albums. Van 1912-1914 bezocht hij de Kunstnijverheidsschool in Haarlem om vervolgens aan de Akademie der Bildenden Künste in Wenen te studeren. Al tijdens zijn Weense periode toonde Oswald Wenckebach zich zeer bedreven in het maken van houtsneden. 
• Eind 1918 vestigde Oswald zich op 23-jarige leeftijd in Noordwijk aan Zee. Met zijn houtsneden, alsook met zijn etsen en litho’s, verwierf hij in Nederland al gauw een zekere bekendheid. Niettemin ging hij zich enkele jaren later, in 1922, helemaal en resoluut aan het beeldhouwen wijden. Mede door toedoen van de beeldhouwer John Rädecker. Wenckebach verbrandde  op een gegeven moment zelfs al zijn schilderijen. Werk uit deze beginperiode is daardoor uiterst zeldzaam. Museum Noordwijk beschikte al over een mooi overzicht van de houtsneden (hier is in het verleden een tentoonstelling aangewijd) en beeldhouwwerk, maar geschilderd werk ontbrak helaas nog. Gelukkig nam een kunsthandelaar uit Amsterdam contact op met Museum Noordwijk om een zeldzaam geschilderd zelfportret van Oswald Wenckebach aan te bieden. Het geschilderde zelfportret van Wenckebach vertoont veel overeenkomsten met de zelfportretten in de houtsneden. Het toont dezelfde karakteristieke kop die Wenckebach had. Het portret is waarschijnlijk uit de beginjaren ’20 en mogelijk (niet met zekerheid te zeggen) in Noordwijk gemaakt. Dankzij de SVMN is deze zeer bijzondere aanwinst voor de collectie van Museum Noordwijk mogelijk gemaakt.
• Portret Siem van den Hoonaard
• Van Siem van den Hoonaard is slechts 1 geschilderd zelfportret bekend en dat is dit werk gemaakt door zijn oom Gerrit Willem van Yperen (1882-1955).
• ‘Gerrit Willem van Yperen (Hillegersberg, 1882 – Barbados, 1955) was een Nederlandse schilder, tekenaar en illustrator die zich onderscheidde door zijn veelzijdige oeuvre en internationale levensloop. Hoewel hij zijn artistieke wortels had in Nederland, bracht hij een belangrijk deel van zijn leven en werk door buiten Europa, onder andere in het toenmalige Brits West-Indië. Zijn werk beweegt zich tussen realisme en impressionisme, met een sterke aandacht voor kleur, licht en sfeer’.
• Het portret toont de kunstenaar Siem van den Hoonaard aan wie Museum Noordwijk in het verleden een prachtige tentoonstelling gewijd heeft. Siem was een verwoed vioolspeler en hij zat ook in een kunstenaarsbandje of -orkest (hoe je het ook wilt noemen). Dit is ook mooi te zien op het portret. Het is echt een schilderij uit het interbellum, waarschijnlijk in de jaren ’20-’30 gemaakt. Met de karakteristieke kop die Siem had. Siem woonde en werkte van 1936-1938 in Noordwijk.
• De verblijfplaats van dit schilderij was lang onbekend. Het vermoeden was eigenlijk dat het verloren was gegaan tijdens het bombardement van Rotterdam. Zo’n 7 a 8 jaar geleden was ik voor het museum op bezoek bij een nichtje van Siem in de Wieken in Noordwijk-Binnen om informatie over de kunstenaar die mij al snel gegrepen had. Zij vertelde mij over dit bijzondere schilderij. Mijn zoektocht naar dit schilderij is vanaf toen gestart, maar het leverde helaas niets op. Eind vorig jaar (2025) zat ik achter de computer en voerde wat in. Het bleek een taalfout te bevatten, maar het leverde mij een mij onbekende kleurenafbeelding van dit werk op. Tot nu toe was er slecht eens zwart-wit foto bekend en een vage afbeelding in kleur. Ik drukte op de afbeelding en ik zag tot mijn schrik dat het werk opgedoken was in Parijs en dat het reeds geveild was. Ik probeerde meteen uit te vogelen bij welk veilinghuis in Parijs het geveild was. Dat is mij redelijk snel gelukt. Ik nam contact op met het veilinghuis en in mijn beste Frans probeerde ik te vragen of ze mij in contact konden brengen met de nieuwe eigenaar. De nieuwe eigenaar was akkoord en reageerde zeer enthousiast. Het bleek een Amerikaans echtpaar te zijn met een appartement in Parijs. Ik maakte een afspraak om het werk in het echt te zien in Parijs. In Parijs aangekomen liep ik naar het afgesproken adres, een prachtig appartement in hartje Parijs. De deur van de woning ging open. Ik liep naar binnen en ik zag daar het werk op de grond staan met de zon die scheen op het gezicht van Siem. Daar stond het schilderij waar ik zo’n 7 jaar naar gezocht had op de grond. Het leek net of hij op me zat te wachten om meegenomen te worden naar de plaats waar het ontstaan is. De eigenaren waren zo enthousiast geworden van mijn verhaal dat ze het schilderij aan Museum Noordwijk wilden schenken. Ik kreeg het ook meteen mee. Dus ik zat vervolgens met het schilderij naast mij in de trein terug naar Rotterdam. Voor mij is dit echt de beste aanwinst tot nu toe voor Museum Noordwijk. Zeer bijzonder dat iemand uit het buitenland dit aan ons kleine museum schenkt.
• Siem van den Hoonaard is zeer jong gestorven en hij heeft daardoor een zeer klein oeuvre. Veel werk van hem zit in de collecties van de grote musea zoals het Rijksmuseum, Boijmans van Beuningen, Kunstmuseum Den Haag en het Kröller-Müller museum en komt dus niet tot zelden op de markt. Het is ook al zeer bijzonder dat ons kleine museum beschikt over het beeldje ‘Eros’. Dit beeldje dook tijdens de tentoonstelling in het museum op in Nieuw-Zeeland. Dankzij de SVMN kon dit beeldje aangekocht worden voor de collectie. Dit geschilderde portret van Siem van den Hoonaard is een mooie aanvulling op de collectie van het museum. Met dit schilderij kunnen wij een mooi beeld laten zien van wat voor een fantastische kunstenaar Siem was.