Bollenstreek – Hillegom, Lisse, Teylingen en Katwijk ruilen asielzoekers en statushouders om aan hun verplichting van de Spreidingswet te voldoen. Die ruildeals zijn onderdeel van een grotere afspraak met meer gemeenten in de regio. Uit gesprekken met wethouders blijkt hoe die puzzel is gelegd.
Het gaat om een asieldeal met twaalf gemeenten in de regio Holland-Rijnland, waar alleen Noordwijk niet aan meedoet. Er wordt onderling geschoven met asielzoekers, alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV’ers) en statushouders. Door deze constructie blijft de komst van een groot asielzoekerscentrum (azc) in de Bollenstreek voorlopig uit.
‘Als je voor opvang bent, zal je dit koehandel noemen. En als je tegen opvang bent, dan is het misschien een goede deal’, aldus Marlies Volten (VVD) en Elsbeth Koek (PRO), wethouders in de gemeente Teylingen.
Wat is Holland-Rijnland?
De regio Holland-Rijnland bestaat uit dertien gemeenten: Alphen aan den Rijn, Hillegom, Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse, Nieuwkoop, Noordwijk, Oegstgeest, Teylingen, Voorschoten en Zoeterwoude. Alleen Noordwijk doet niet mee aan de asieldeal. De twaalf deelnemende gemeenten moeten samen 2914 opvangplekken verzorgen.
Reconstructie
De Bollenstreekgemeenten beginnen allemaal op een verschillend moment met het verkennen van een mogelijke ruildeal. Mike Roelofs, asielwethouder in Hillegom, gaat aan de slag nadat het plan voor een azc aan de Hillegomse Pastoorslaan wordt afgeblazen.
Voor Lisse begint de zoektocht naar een deal na de verkiezingen van afgelopen maart, omdat de gemeente Katwijk sindsdien openstaat voor een ruildeal met andere gemeenten.
Terwijl Hillegom en Lisse bezig zijn met individuele deals, worden de overleggen breder getrokken in het samenwerkingsverband Holland-Rijnland. In die samenstelling overleggen gemeenten wel vaker, bijvoorbeeld over zaken als woningbouw en verkeer. Nu gaat het over de verdeling van asielzoekers. Wethouders Koek en Volten (Teylingen) geven aan sinds april bij de gesprekken over een gezamenlijke ruildeal betrokken te zijn geweest.
Uiteindelijk ontstaat het idee om als regio een gezamenlijk plan te maken voor alle asielzoekers die Holland-Rijnland moet opvangen volgens de Spreidingswet. Door samen te werken kunnen de gemeenten die nu al meer asielzoekers opvangen, zoals Katwijk en Leiden, de opgave van gemeenten zonder azc overnemen.
In ruil daarvoor kunnen andere gemeenten op hun beurt weer de opvang van AMV’ers en statushouders, vluchtelingen met een verblijfsvergunning, overnemen. Daar worstelen gemeenten als Katwijk dan weer mee. ‘Er wordt eigenlijk gekeken: wat gaat er in de ene gemeente makkelijker en in de andere gemeente lastiger?’, blikken wethouders Volten en Koek (Teylingen) terug.
‘Het was wel duidelijk dat het voor de minister niet zoveel uitmaakt wie wat doet, als er maar onderaan de streep voldaan wordt aan de totale eis die er is voor de regio’, aldus wethouder Koek.
Onderhandelen
Om uiteindelijk tot een groot, sluitend plan te komen, wordt er onderhandeld tussen de gemeenten in Holland-Rijnland: wie neemt welke groep over van wie? ‘Dat is natuurlijk best lastig’, zegt Langeveld (Lisse) die destijds voorzitter was van het overleg. ‘Je hebt met dertien gemeenten te maken. Elke gemeente is welwillend, maar niet iedere gemeente heeft gelijk plek en niet iedere gemeente is even ver in het proces.’
Er wordt gewerkt met verhoudingen: statushouders en AMV’ers wegen daarbij zwaarder dan reguliere asielzoekers, omdat het een gemeente meer moeite kost om die groepen op te vangen. Eén reguliere asielzoeker staat dus niet gelijk aan één AMV’er.
‘Als je een vluchteling opneemt, doet het COA eigenlijk alles’, leggen Koek en Volten uit. ‘Op het moment dat je minderjarige vluchtelingen (AMV) opneemt, heb je als gemeente wat extra’s te organiseren, omdat die groep naar school moet bijvoorbeeld. En voor statushouders is de inspanning nog groter, omdat je daar ook te maken hebt met bijvoorbeeld inburgering en het begeleiden naar werk.’ Daarnaast hebben statushouders recht op een sociale huurwoning.
Ruildeals in de Bollenstreek
Hillegom: Katwijk neemt 124 asielzoekers over, waarvan 8 AMV’ers, in ruil voor 24 statushouders.
Lisse: Katwijk neemt 105 asielzoekers (0 AMV'ers) over, in ruil voor 18 statushouders. Andere gemeenten nemen de overige 23 asielzoekers (waarvan 8 AMV’ers) over, in ruil voor 2 statushouders.
Teylingen neemt 36 AMV’ers en 23 statushouders over van andere gemeenten, in ruil voor 213 asielzoekers. Teylingen houdt de 14 AMV’ers van de eigen verplichting vast en komt dus in totaal op 50 AMV'ers en 23 extra statushouders uit.
Het plan
Het leidt tot een grote puzzel, die inmiddels door de wethouders van de twaalf gemeenten is gelegd. Bij die overleggen schoven ook regelmatig ambtenaren van de provincie en het ministerie aan.
Sommige gemeenten hebben directe deals gesloten, zoals tussen Katwijk en Hillegom, die elkaars verplichtingen overnemen. Andere gemeenten gaan voor een gezamenlijke optie, zoals Teylingen, die AMV’ers overneemt van meerdere gemeenten in Holland-Rijnland, en hun reguliere asielzoekers ook weer ‘uitsmeert’ over andere gemeenten.
Zo is er een web aan asielverbindingen ontstaan tussen gemeenten in Holland-Rijnland. Met het huidige plan blijven er, onderaan de streep, geen resterende asielzoekers meer over die niet kunnen worden opgevangen. Samen zorgen de gemeenten dat ze aan hun volledige verplichting voldoen, zonder ergens ‘restjes’ over te laten.
Noordwijk
Dat is zonder de asielopgave van Noordwijk. Die gemeente doet als enige gemeente in Holland-Rijnland niet mee aan het plan. Noordwijk houdt daardoor de eigen verplichting om 254 asielzoekers op te vangen, waaronder 16 AMV’ers. De gemeente koos er na de verkiezingen openlijk voor om de strijd aan te gaan met de Spreidingswet en trok daar al 500.000 euro voor uit.
‘Die zijn soms wel aan tafel geweest en soms niet. Dat is hun politieke keus, wij hebben ons heel erg onthouden van een oordeel’, zeggen Volten en Koek van de gemeente Teylingen. Wethouder Langeveld uit Lisse is daar stelliger in. ‘Wij hebben in ons raadsakkoord in Lisse gezegd: wij moeten gewoon voldoen aan de wet. En dat gaan we ook doen. Punt. En vanuit daar zeggen wij ook met elkaar: gemeenten die dat niet doen, dat vinden we eigenlijk not done’.
Risico
Hoewel het plan er ligt en sluitend is, staan er op dit moment nog niet genoeg opvanglocaties in de regio om aan alle verplichtingen te voldoen. Harde plannen zijn er wel, en dat moet ook, leggen de wethouders uit.
‘Je moet je voorstellen dat in de gesprekken tussen de twaalf gemeenten, dat ook heel zwaarwegend was’, vertelt Marlies Volten. ‘Van: ga jij ook doen wat je zegt dat je gaat doen? Geloof ik dat en vertrouw ik daarop? En het ministerie eist ook harde plannen voor 1 juli volgend jaar.’
De afhankelijkheid tussen de twaalf gemeenten is wel een risico. Het gaat om plannen van wethouders onderling, de gemeenteraden moeten nog oordelen over de plannen. Omdat het een web is van verbindingen en ruildeals, kan het plan deels in duigen vallen als één gemeente afhaakt.
Dat geldt zeker voor de gemeenten die hun opgaven uitspreiden over de regio. ‘Daar zit een kwetsbaarheid in’, erkennen Volten en Koek. ‘Aan de andere kant zit er ook kracht in, dat je met z’n allen één verhaal hebt. Het is maar net hoe je het ziet.’ De wethouders in Teylingen noemen het ‘een beetje erop of eronder’.
Voor Hillegom, die een directe deal heeft met Katwijk, ligt dat anders. Wethouder Mike Roelofs: ‘Wij hebben een deal met Katwijk voor onze hele opgave en die kan Katwijk ook aan, en bieden’. Dat geldt ook voor Lisse, al heeft die gemeente nog wel een kleine restopgave die wordt uitgesmeerd over andere gemeenten.
Plan B
Een ‘Plan B’ is er niet. Als het regionale plan niet doorgaat, vallen de meeste gemeenten weer terug op hun originele verplichting. Teylingen moet dan 227 asielzoekers huisvesten, Lisse 128 en Hillegom 124, mogelijk in nog te bouwen asielzoekerscentra.
En dus is het oordeel van de gemeenteraden van belang. Lisse buigt zich woensdagavond over de zaak, Hillegom en Teylingen donderdag. ‘We gaan het donderdagavond beleven’, aldus Koek en Volten. ‘Maar als je de redenatie van de minister hanteert, dan is het óf dit bod, óf 227 asielzoekers. Daar gaan we met de gemeenteraad het gesprek over voeren.’
Op 18 november moeten alle twaalf gemeenten hun stukje van de asielpuzzel naar de provincie sturen. De provincie zet alle plannen op een rijtje en stuurt dat op 1 december naar het ministerie.
De gemeente Noordwijk is benaderd, maar zegt niet op de deals in te willen gaan voordat de bestuurlijke besluitvorming is afgerond.
