Warmond – Met de melancholie uit het liedje Het Dorp van Wim Sonneveld bekijkt auteur Jan Bonjer zijn voormalige woonplaats Warmond. Maar ook door de bril van een socioloog. Hoe heeft het dorp van zijn jeugd zich de afgelopen vijftig jaar ontwikkeld en hoe houden de inwoners verbinding met elkaar? Hij schreef er het boek ‘De kemphanen dansen niet meer’ over.
Binnen één generatie heeft Warmond, het dorp aan de Kagerplassen, vlak bij Leiden, een economische en sociale metamorfose ondergaan. Zowel op het gebied van het winkelaanbod, de werkgelegenheid als de kerk is er in vijftig jaar veel veranderd. Warmond vormt als ‘sociologisch Madurodam’ een weerspiegeling van de veranderde Nederlandse dorpsgemeenschap, stelt Jan Frederik Bonjer (1957).
Bonjer woonde in zijn jeugdjaren in het dorp dat tegenwoordig ruim vijfduizend inwoners telt en onder de gemeente Teylingen valt. Warmond was van oudsher een agrarisch dorp waar iedereen elkaar kende. Bij de dorpspomp of in de winkels werden de laatste nieuwtjes en roddels uitgewisseld. Met de opkomende welvaart ging echter ook dit dorp mee in de vaart der volkeren.
Van hechte dorpsgemeenschap naar moderne tijd
De transformatie van de Dorpsstraat laat de ingrijpende verandering in het dagelijks leven van de inwoners goed zien. Vrijwel alle kleinschalige winkels en traditionele ambachten zijn uit het dorpsbeeld verdwenen. In de panden waar vroeger bakkers, slagers, wagenmakers en kleermakers zaten, wordt nu gewoond.
Ook het agrarische leven is voor het grootste gedeelte uit Warmond verdwenen, evenals de ambachten die hiermee samenhingen, zoals de smid en de wagenmaker. Jan Bonjer kan zich de geur van de houtsnippers in de wagenmakerij in de Dorpsstraat, die hij als kind rook, nog goed herinneren. Net als de geur van snackbar Piet Patat. ‘Het is er allemaal niet meer’, zegt Bonjer weemoedig.
Arie van der Drift (Piet patat) in zijn snackbar (1982) – foto Historisch Genootschap Warmelda
Het waterleven veranderde eveneens drastisch. Het water was eerst vooral belangrijk voor boeren om hun vee, kaas en mest te vervoeren. Later werden de Kagerplassen ontdekt door rijke mensen uit omliggende steden, die er langs het water gingen wonen in huizen met mooi aangelegde tuinen. Voor de gewone inwoners van het dorp werd het water hierdoor vrijwel onbereikbaar, schetst Bonjer in zijn boek.
Daar kwam verandering in toen de welvaart toenam en daarmee ook de watersport op en rond de Kagerplassen opkwam. Daarnaast zorgde voormalig burgemeester Truus Hendrickx-Vlaar er in de jaren tachtig voor dat er een brug kwam tussen recreatie-eiland Koudenhoorn en de vaste wal. Bonjer: ‘Die brug heeft echt de verbinding gemaakt tussen de gewone Warmonders, het eiland en het water.’
Het Dorpsplein met pomp (jaren ’70) – foto Historisch Genootschap Warmelda
Ook de kerkgemeenschap in Warmond ontkwam niet aan de transformatie. De zuilensamenleving met een strikte scheiding tussen katholieken en protestanten is verdwenen. De aparte scholen en winkels voor beide stromingen bestaan niet meer. En de kerken in Warmond zien het aantal kerkgangers, zoals in zoveel plaatsen, steeds verder teruglopen.
Ondanks alle sociale en economische veranderingen ziet Bonjer nog voldoende verbondenheid bij de Warmonders. Bonjer: ‘De protestanten en katholieken houden vanwege de ontkerkelijking tegenwoordig ook gezamenlijke diensten en vieringen. En nieuwe geloofsgemeenschappen weten de Warmondse kerken te vinden. Daarnaast vinden Warmonders elkaar tegenwoordig bij verenigingen en op de sportvelden.’
Weemoed naar het Warmond van vroeger
Ondanks deze opbeurende constatering moet Bonjer wel erkennen dat het dorp uit zijn jeugd niet meer bestaat. De titel van zijn boek is dan ook niet voor niets ‘De kemphanen dansen niet meer’.
Het is een verwijzing naar de verdwenen kemphanen die vroeger in de polders baltsten. Of zoals Wim Sonneveld zong: ‘Dat dorp van toen , het is voorbij, dit is al wat er bleef voor mij, een ansicht en herinneringen’.
