Onderzoek: aardwarmte geschikt voor bijna 70% van Bollenstreekse woningen, Rijk moet wel bijdragen

Bollenstreek – Volgens nieuwe onderzoeken in opdracht van de gemeenten Hillegom, Lisse, Noordwijk en Teylingen is aardwarmte voor bijna zeven op de tien woningen in de Bollenstreek de meest duurzame én goedkoopste oplossing voor de warmtetransitie. De colleges van B&W hebben donderdag de uitkomsten van de onderzoeken met raadsmemo’s aangeboden. Voor de aanleg van een regionaal warmtenet is volgens de onderzoeken financiële steun van het Rijk nodig.

De gemeenten hebben de onderzoeken laten uitvoeren om te bepalen welke manier van verwarmen per buurt het meest geschikt is als alternatief voor aardgas. Daarbij is gekeken naar de kosten, de technische haalbaarheid, de duurzaamheid en de impact op het overvolle stroomnet van verschillende oplossingen, zoals individuele warmtepompen en collectieve warmtenetten met aardwarmte. Het uiteindelijke doel is om in 2050 volledig van het gas af te zijn.

Geothermie, beter bekend als aardwarmte, maakt gebruik van warm grondwater op ongeveer twee kilometer diepte. Dat water wordt opgepompt en via een warmtenet gebruikt om woningen en bedrijven te verwarmen. Daarna wordt het afgekoelde water terug de bodem in gepompt, waar het opnieuw opwarmt. Volgens de onderzoekers is dit een lokale en vrijwel onuitputtelijke bron van duurzame energie.

‘Onweigerbaar aanbod’

De onderzoeken laten zien dat aardwarmte voor de meeste inwoners op termijn de goedkoopste keuze zou zijn om de woning te verwarmen zonder aardgas. Als de regio dit warmtenet niet zou aanleggen, wordt de hele overstap naar schone energie duurder. De totale kosten voor de gemeenten stijgen dan volgens het onderzoek met naar schatting 23%. Volgens het onderzoek betekent dit voor een gemiddeld huishouden dat de jaarlijkse kosten voor energie ongeveer 190 euro hoger uitvallen dan wanneer er wel een warmtenet komt.

De gemeenten willen dat de overstap voor iedereen aantrekkelijk en betaalbaar is. Daarom werken ze aan een zogenaamd ‘onweigerbaar aanbod’. In het voorstel van de gemeenten moet de prijs voor warmte minimaal 15% lager liggen dan het maximale tarief dat door de landelijke overheid is vastgesteld. Ook wordt er gekeken naar een extra korting op de vaste kosten die de inwoner betaalt voor de aansluiting. Daarnaast is er in de plannen een bedrag van 2.000 euro per woning gereserveerd om bewoners te helpen bij de aanpassingen die binnen in huis nodig zijn. Op die manier willen de gemeenten de drempel om over te stappen zo laag mogelijk maken.

Financiële uitdaging

Hoewel een warmtenet op de lange termijn de duurzaamste keuze is, kost de aanleg op dit moment nog meer geld dan dat het direct oplevert. Er is volgens de onderzoeken sprake van een financieel gat. De gemeenten in de Bollenstreek hebben daarom eerder een manifest gestuurd naar de Tweede Kamer om extra financiële steun te vragen. Zonder deze extra subsidies van het Rijk is het project nu nog niet rendabel.

Dat de subsidie uit Den Haag cruciaal is, heeft te maken met de portemonnee van de inwoner. Zonder deze extra rijkssteun kunnen de gemeenten het beloofde ‘onweigerbare aanbod’ niet waarmaken. Het financiële gat is momenteel te groot om de tarieven voor bewoners laag genoeg te houden. Volgens de gemeenten is de subsidie nodig om de aansluitkosten voor bewoners te verlagen en de warmtetarieven onder die van aardgas en elektriciteit te houden. Zonder die garantie is de kans groot dat te weinig mensen meedoen, waardoor de financiële haalbaarheid van het project onder druk komt te staan.

Het eerste kwartaal van 2027 is de cruciale deadline waarop materialen besteld moeten worden en de gemeenten de oprichting van een publiek warmtebedrijf moeten regelen. Woningcorporaties Stek en Padua kunnen hun woningen tot dat moment gereserveerd houden, maar stappen bij aanhoudende onzekerheid over op andere aardgasvrije oplossingen. Het wegvallen van deze grote afnemers zou het schaalvoordeel van het project onderuit halen en de regionale samenwerking voor een warmtenet doen eindigen.

Duurzaamheidswinst

Naast de lagere kosten biedt aardwarmte aanzienlijke milieuwinst, zo blijkt uit de berekeningen. Als de Bollenstreek overstapt op een regionaal warmtenet, daalt de CO2-uitstoot van de aangesloten woningen direct met ongeveer 80% vergeleken met verwarmen op aardgas. Wanneer de geplande 47.000 woningen op het net zijn aangesloten, zou dat de regio elk jaar 100.000 ton aan CO2-uitstoot schelen. Bovendien is aardwarmte een lokale bron van eigen bodem, waardoor de regio minder afhankelijk wordt van gas uit het buitenland.

Voor de resterende 31%van de woningen, die vooral in het buitengebied liggen, is een warmtenet momenteel niet de voordeligste oplossing. Omdat de huizen daar verder uit elkaar staan, zijn er te veel dure leidingen nodig. Voor deze bewoners blijven (hybride) warmtepompen volgens de onderzoeken de goedkoopste optie. Belangrijk is dat inwoners voorlopig hun keuzevrijheid behouden om voor een andere warmteoplossing te kiezen. Hoewel gemeenten in de toekomst wettelijk de bevoegdheid kunnen krijgen om de levering van aardgas in een wijk stop te zetten, is dat op dit moment nog niet ter sprake.

Hoe nu verder?

De regio stapt nu over van de verkenning naar de ontwikkelfase. In deze fase wordt gewerkt aan de oprichting van een publiek warmtebedrijf en het voorbereiden van eerste ‘vliegwielprojecten’. Dit zijn startprojecten in wijken waar veel woningen tegelijk aangesloten kunnen worden om de eerste warmtebronnen rendabel te maken. De definitieve keuzes per buurt worden in 2027 vastgelegd in het wettelijk verplichte Warmteprogramma. Hiervoor wordt nog dit jaar een participatietraject gestart, zodat inwoners en ondernemers kunnen meedenken over zaken als de locaties van de bronnen en de aanleg in de straat.