Hillegom – Inwoners van Hillegom krijgen vanaf volgend jaar meer mogelijkheden om invloed uit te oefenen op plannen van de gemeente. Ze kunnen straks niet alleen meepraten, maar ook voorstellen om bepaalde taken van de gemeente zelf uit te voeren.
Aanleiding is de landelijke Wet versterking participatie op decentraal niveau, die sinds januari 2025 geldt. Gemeenten moeten inwoners daardoor niet alleen betrekken bij het maken van beleid, maar ook bij de uitvoering en evaluatie ervan. Hillegom moet de nieuwe regels uiterlijk op 1 januari 2027 hebben ingevoerd.
Onderdeel van de nieuwe participatieverordening is het zogenoemde uitdaagrecht. Daarmee kunnen inwoners en maatschappelijke organisaties voorstellen om een taak van de gemeente over te nemen.
‘Dat biedt inwoners kansen’, zei Louise Pijnacker van de VVD tijdens de commissievergadering. Haar partij staat positief tegenover de nieuwe regels. ‘We zetten burgers meer in hun eigen kracht.’
Wie een gemeentelijke taak wil overnemen, moet wel met een plan komen. Daarin moet onder meer staan om welke taak het gaat, waarom de initiatiefnemer die wil uitvoeren, wat dat gaat kosten en hoe ervoor wordt gezorgd dat het werk goed wordt gedaan.
Ook het CDA ziet daar mogelijkheden in. ‘Het is belangrijk dat inwoners actief worden betrokken bij de vorming van beleid’, zei Kees Langeveld. ‘Als inwoners sommige dingen beter kunnen uitvoeren dan de gemeente, dan moeten ze die ruimte krijgen.’
Maar dan moeten Hillegommers wel weten dat die mogelijkheid bestaat, vindt PRO. Frank Schrama riep de gemeente op inwoners actief over het nieuwe recht te informeren, bijvoorbeeld met folders, informatieavonden of een online omgeving die deelname makkelijker maakt.
Volgens burgemeester Roberto ter Hark wordt de communicatie opgenomen in het participatieplan dat nog wordt gemaakt. ‘Welk communicatiemiddel we inzetten om een bepaalde doelgroep te betrekken, gaan we daarin vastleggen.’
Daarbij moet volgens de burgemeester per onderwerp worden gekeken wie de gemeente wil bereiken. Anders bestaat het risico dat vooral de ‘usual suspects’, zoals Ter Hark ze noemde, van de mogelijkheden gebruikmaken.
Bij BBH klonk meer twijfel. Vooral het uitdaagrecht, ook wel right to challenge genoemd, riep vragen op. ‘Meer participatie is niet automatisch betere democratie’, zei Frank Evers.
Volgens hem moet worden voorkomen dat eerder gemaakte politieke keuzes via de nieuwe regels alsnog worden vertraagd of veranderd.
De gemeenteraad geeft met het uitdaagrecht dus een deel van de uitvoering uit handen, maar niet de politieke zeggenschap. Inwoners kunnen voorstellen om een gemeentelijke taak over te nemen, maar daarmee geen eerder vastgesteld beleid veranderen.
Bovendien kan de gemeente een verzoek afwijzen als een taak er niet beter door wordt uitgevoerd, de kosten hoger uitvallen of het voorstel botst met bestaand beleid. ‘U blijft degene die de kaders stelt en het budgetrecht heeft’, hield burgemeester Ter Hark de raad voor. ‘Het gaat om het vormgeven en uitvoeren van beleid dat u al heeft vastgesteld.’
Mooi initiatief. Geef inwoners de ruimte om mee te doen, maar zorg wel dat de democratisch gekozen gemeenteraad de koers blijft bepalen. Participatie werkt alleen als het voor iedereen toegankelijk is.